Fuzje i przejęcia (M&A) na rynku niemieckim – podstawy

Najdroższe przejęcie nie zawsze jest tym, za które płacisz najwyższą cenę. Znacznie bardziej kosztowna może okazać się transakcja, po której odkrywasz nieujawnione zobowiązania, zaległości podatkowe, nieważną licencję albo kluczową umowę wypowiedzianą z powodu zmiany właściciela. Fuzje i przejęcia na rynku niemieckim wymagają więc znacznie więcej niż znalezienia atrakcyjnej firmy i uzgodnienia ceny. Jeśli planujesz zakup niemieckiego przedsiębiorstwa, musisz świadomie wybrać między share deal, asset deal a formalnym połączeniem, zweryfikować realną wartość biznesu i sprawdzić wymagane zgody.

Jaką formę może przyjąć przejęcie niemieckiego przedsiębiorstwa?

Fuzje i przejęcia na rynku niemieckim nie ograniczają się do zakupu całej spółki. Możesz nabyć udziały albo akcje, wybrane składniki przedsiębiorstwa, zorganizowaną część biznesu lub przeprowadzić formalne połączenie podmiotów. Wybór struktury wpływa na przejmowane zobowiązania, obowiązki podatkowe, sytuację pracowników oraz możliwość kontynuowania umów i zezwoleń. Jeżeli zależy Ci na wejściu do Niemiec przez działającą firmę z własnymi klientami, zespołem i historią operacyjną, najważniejsze będzie ustalenie, które elementy tworzą jej wartość i które ryzyka mogą ją obniżyć po transakcji.

Przy share deal kupujesz udziały w GmbH albo akcje w AG. Spółka zachowuje osobowość prawną, majątek, kontrakty, pracowników i licencje, ale pozostają w niej również zaległości podatkowe, spory, gwarancje, odpowiedzialność produktowa oraz skutki wcześniejszych decyzji zarządu. Przed zakupem sprawdź klauzule change of control, ponieważ bank, wynajmujący, licencjodawca lub strategiczny klient może uzależnić dalsze obowiązywanie umowy od własnej zgody. Przeniesienie udziałów w GmbH wymaga formy notarialnej zgodnie z § 15 GmbHG. Brak wymaganej formy może prowadzić do nieważności transakcji, dlatego zakres dokumentów objętych aktem należy ustalić przed zamknięciem negocjacji.

Asset deal umożliwia zakup konkretnych aktywów, na przykład maszyn, zapasów, patentów, domen, nieruchomości, kontraktów lub znaków towarowych. Możesz pozostawić część historycznych obciążeń u sprzedającego, lecz każdy składnik trzeba jednoznacznie wskazać i skutecznie przenieść. Umowy mogą wymagać zgody kontrahentów, a licencje i zezwolenia nie zawsze przechodzą na nabywcę. Nieruchomość wymaga aktu notarialnego na podstawie § 311b BGB. Kontynuowanie dotychczasowej nazwy przedsiębiorstwa może natomiast uruchomić odpowiedzialność za wcześniejsze zobowiązania przewidzianą w § 25 HGB.

Formalna Verschmelzung, regulowana przez Umwandlungsgesetz, prowadzi do przeniesienia całego majątku i zobowiązań na spółkę przejmującą albo nowo utworzoną. Podmiot przejmowany przestaje istnieć bez klasycznej likwidacji. Proces wymaga między innymi umowy połączenia, uchwał wspólników i wpisów do właściwych rejestrów. Share deal służy zachowaniu ciągłości działającej spółki, asset deal daje większą kontrolę nad zakresem zakupu, a formalna fuzja może uprościć strukturę grupy.

Jak przygotować transakcję i ustalić rzeczywistą wartość przejmowanej firmy?

Zanim rozpoczniesz negocjacje, określ konkretny cel biznesowy przejęcia. Może nim być pozyskanie niemieckich klientów, przejęcie technologii, zakup zakładu produkcyjnego, dostęp do specjalistycznego zespołu albo skrócenie drogi do nowego kanału sprzedaży. Następnie ustal minimalne wymagania wobec celu, dopuszczalny poziom zadłużenia, maksymalną cenę i ryzyka wykluczające inwestycję. Firma osiągająca atrakcyjne przychody może być nieopłacalna, jeśli znaczną część sprzedaży generuje jeden klient, wymaga pilnych nakładów inwestycyjnych albo nie posiada praw do wykorzystywanego oprogramowania.

Po pierwszych rozmowach strony zawierają umowę o poufności NDA, a następnie mogą podpisać Letter of Intent. List intencyjny opisuje orientacyjną cenę, strukturę zakupu, wyłączność, źródło finansowania oraz harmonogram. Większość postanowień pozostaje zazwyczaj niewiążąca, ale klauzule dotyczące poufności, kosztów i wyłączności mogą tworzyć rzeczywiste obowiązki. Jeżeli kupujesz konkurenta, dostęp do indywidualnych cen, danych klientów i planów handlowych powinien zostać ograniczony przez clean team albo odpowiednio zagregowane zestawienia. Niekontrolowana wymiana wrażliwych informacji przed zamknięciem może naruszać prawo konkurencji.

Najważniejszym etapem przygotowania jest due diligence niemieckiej spółki. Badanie powinno objąć sprawozdania, podatki, finansowanie, umowy, zatrudnienie, nieruchomości, własność intelektualną, zezwolenia, ochronę danych, cyberbezpieczeństwo i toczące się spory. W firmie technologicznej sprawdź prawa do kodu oraz sposób wykorzystywania komponentów open source. Przy producencie zweryfikuj pozwolenia środowiskowe, odpowiedzialność za produkt, stan maszyn i nakłady potrzebne do utrzymania mocy produkcyjnych. Zakres analizy powinien odpowiadać źródłom przychodów i najważniejszym ryzykom konkretnego biznesu.

Jakie zgody, progi i terminy trzeba sprawdzić przed zamknięciem transakcji?

M&A w Niemczech może podlegać kilku niezależnym procedurom kontrolnym. Obowiązek zgłoszenia nie zależy wyłącznie od wartości kupowanej spółki. Znaczenie mają obroty całych grup kapitałowych, pochodzenie inwestora, branża celu, źródła zagranicznego finansowania oraz sposób uzyskania kontroli. Przed podpisaniem wiążącej umowy sprawdź następujące obszary:

• Kontrola Bundeskartellamt obejmuje zasadniczo koncentracje, gdy łączny światowy obrót uczestników w poprzednim roku przekroczył 500 mln euro, co najmniej jeden uczestnik osiągnął w Niemczech ponad 50 mln euro, a inny ponad 17,5 mln euro.
• Kontrola Komisji Europejskiej dotyczy dużych koncentracji o wymiarze unijnym. Pierwsza ścieżka obejmuje łączny światowy obrót uczestników powyżej 5 mld euro oraz unijny obrót każdego z co najmniej dwóch uczestników przekraczający 250 mln euro. Druga zaczyna się od światowego obrotu ponad 2,5 mld euro i zawiera dodatkowe progi osiągane w przynajmniej trzech państwach członkowskich.
• Screening inwestycji zagranicznych może objąć bezpośrednie lub pośrednie nabycie niemieckiej firmy przez inwestora spoza UE i EFTA.
• Foreign Subsidies Regulation wymaga zgłoszenia, gdy nabywana firma, jeden z łączących się podmiotów albo joint venture osiąga w UE obrót wynoszący co najmniej 500 mln euro, a uczestnicy otrzymali łącznie ponad 50 mln euro zagranicznych wkładów finansowych w ciągu poprzednich trzech lat.
• Przejęcie niemieckiej spółki giełdowej podlega WpÜG i nadzorowi BaFin. Osiągnięcie 30% praw głosu jest zasadniczo uznawane za uzyskanie kontroli. Inwestor może zostać zobowiązany do opublikowania informacji i skierowania oferty do pozostałych akcjonariuszy.

Jedna inwestycja może wymagać zgody Bundeskartellamt, kontroli inwestycji zagranicznych i równoległego zgłoszenia na podstawie FSR. Harmonogram musi uwzględniać wszystkie procedury, ponieważ decyzja jednego organu nie zastępuje pozostałych zezwoleń.

Jak podatki, pracownicy i finansowanie wpływają na opłacalność zakupu?

Przy sprzedaży udziałów przez niemiecką spółkę kapitałową zastosowanie może znaleźć § 8b KStG. Zysk ze sprzedaży kwalifikowanych udziałów pozostaje zasadniczo wyłączony z dochodu, ale 5% traktuje się jako wydatki niepodlegające odliczeniu. Preferencja po stronie sprzedającego nie daje kupującemu nowej wartości podatkowej aktywów znajdujących się w przejmowanej spółce. Maszyny, technologie i wartość firmy zachowują swoje historyczne podstawy amortyzacji.

Przy asset deal cena zostaje przypisana do poszczególnych składników. Kwalifikujące się aktywa mogą uzyskać nową wartość stanowiącą podstawę późniejszej amortyzacji, natomiast sprzedający rozpoznaje dochód z ujawnionych rezerw. Podatkowa korzyść nabywcy może więc zwiększać obciążenie sprzedającego, a różnica często wraca do negocjacji ceny. Szczególnej analizy wymagają nieruchomości. Grunderwerbsteuer może powstać nie tylko przy bezpośrednim zakupie gruntu, lecz również przy określonych zmianach własnościowych obejmujących co najmniej 90% udziałów spółki nieruchomościowej w okresie dziesięciu lat.

Skutki pracownicze zależą od struktury przejęcia. Przy share deal pracodawcą pozostaje ten sam podmiot, ale rada zakładowa i Wirtschaftsausschuss mogą posiadać prawa informacyjne. W firmie zatrudniającej zwykle ponad 100 stałych pracowników komitet ekonomiczny powinien otrzymać informacje o nabywcy, jego zamiarach i przewidywanych skutkach przejęcia. Istotne zmiany organizacyjne w przedsiębiorstwie mającym zwykle ponad 20 pracowników uprawnionych do głosowania mogą wymagać konsultacji na podstawie § 111 BetrVG.